Heb je een Wurlitzer jukebox tussen model 1700 en 3000? Of wil je er één gaan kopen? Dan kan de informatie op deze pagina van -misschien zelfs wel groot- belang zijn.
Wanneer we 10 jukeboxen van hetzelfde merk en type naast elkaar zouden zetten en deze stuk voor stuk beluisteren, dan kunnen we constateren dat er niet één jukebox hetzelfde klinkt. Hoe kan dat?
Niet geheel toevallig heb ik de selectie model 1700 t.e.m. 3000 gemaakt. Dit zijn de modellen die uitsluitend 45 toeren platen draaien ( 7 inch formaat ) en een buizenversterker aan boord hebben. En die maakt het verschil. Buizen ( ook wel radiolampen genaamd ) hebben een eigen karakteristiek. In de praktijk betekent dit dat de ene buis meer versterkt dan de ander. Geen buis is hetzelfde. Dat heeft gevolgen voor de weergave van het geluid. De versterking van het geluid wat van de naald af komt gaat door meerdere radiobuizen en daardoor is de ene versterker de andere niet. Maar dat is lang niet alles. Er is een factor wat nog veel meer het geluid bepaalt.
AVR ( ook wel Automatic Gain Control genaamd ) Het meest kritische onderdeel van een buizenversterker is de Automatische Volume Regeling. Eerst even uitleggen wat dat is. Een grammofoonplaat is nooit hetzelfde. Er zijn diverse labels ( Decca , Polydor, EMI, His masters voice etc ) die hun eigen muziekgenre hebben maar ook hun eigen technieken om een plaat te persen. De breedte van de groef is erg bepalend voor het volume van de plaat. Over het algemeen, hoe langer een nummer duurt op een single, hoe fijner de groef en hoe zachter het geluid. Om de wisselende volumes naar elkaar toe te brengen, zodat de jukebox op alle verschillende platen ongeveer even luid klinkt, is de AVR in het leven geroepen. De jukebox tempert harde geluiden en zachte passages worden onverzwakt ( niet versterkt ) doorgelaten.
Hoe de AVR is geconfigureerd is zeer bepalend voor het geluid wat uit de jukebox komt. Standaard reageert deze AVR nogal traag waardoor luide platen de eerste 5 seconden erg luid klinken. Tot de versterker eindelijk door heeft dat het wat zachter moet en uiteindelijk wordt het geluid naar een acceptabel nivo terug geregeld. Dit trage terug regelen wordt doorgaans als zeer hinderlijk ervaren. Is dat op te lossen?
Ja, daar is wat aan te doen. Wat de hobbyist doet, die haalt er 1 radiobuis uit en de hele AVR werkt niet meer. Dit is te herkennen aan een lege lampvoet ( de plaats waar normaal een buis geplaatst is ) op de versterker. Omdat de AVC nu niet meer werkt is het trage terug regelen er niet meer. Sterker nog, de versterker regelt helemaal niet meer terug, behalve met de volume regelaar.
Het gevolg is dat hard opgenomen platen heel hard klinken en zacht opgenomen platen heel zacht. Het is dan raadzaam de platen te selecteren op volume zodat het volume niveau globaal hetzelfde is. Of accepteren dat de ene plaat heel zacht is en de andere heel hard. Maar er is nog een optie.
AVR modificeren. Wij hebben veel onderzoek gedaan naar de werking van de automatische volume regeling uitgevoerd met een radiobuis. We hebben een modificatie ontwikkeld die veel beter reageert. Het volume wordt snel bepaald en op de juiste sterkte ingesteld. Het resultaat is een mooi geluid op zoveel mogelijk hetzelfde nivo.
Wanneer de AVR te hard terug regelt kan dat ook weer als hinderlijk ervaren worden. Wij kunnen ( instelbare ) drempels inbouwen zodat de versterker tussen een bepaald gebied regelt en niet daar buiten.
Wanneer we bovenstaande serieus nemen, dan is de boodschap duidelijk. Ga altijd eerst luisteren, naar meerdere platen die bij voorkeur zelf meegenomen zijn, en kijk of de jukebox aan de verwachting voldoet. Wie bij ons een jukebox koopt kan wensen aangeven en wij maken de versterker en luidsprekers zodanig dat het geluid eruit komt zoals het gewenst wordt. Maar het begint altijd met kritisch luisteren. Maar bedenk altijd, het is een apparaat van meer dan 50 jaar oud die werkt op techniek die 50 jaar geleden is bedacht.